fa تحلیل پراکنده‌رویی شهری با استفاده از فن تحلیل‌عاملی (مورد مطالعه: نواحی شهر قزوین) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanyw;"><strong>چکیده:</strong> پراکنده‌رویی، یکی از معضلات شهرهای سراسر جهان است که اثرات منفی فراوانی بر زندگی شهری داشته است. به طور کلی، این پدیده به گسترش افقی و چندپاره شهرها ناشی از تمایل شهروندان برای خروج از ناحیه مرکزی شهر و اسکان در حومه اطلاق می‌شود. اولین گام در مواجهه با این معضل، شناسایی مکان و عوامل مؤثر بر این پدیده در پهنه‌های شهری است. از همین رو، مقاله حاضر به تحلیل پدیده پراکنده‌رویی در نواحی شهر قزوین می‌پردازد. با تکیه بر متون نظری مرتبط، شاخص‌های مختلف برای سنجش این پدیده، معرفی شده و ۱۳ شاخص منتخب، استخراج گردید. این شاخص‌ها با توجه به شرایط ایران، بومی‌سازی شده و داده‌های مرتبط با هر یک از آن‌ها با استفاده از آمار سرشماری و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) استخراج شدند. سپس با استفاده از تحلیل‌عاملی داده‌ها به کمک نرم‌افزار SPSS، شاخص‌ها در ذیل چهار عامل تراکم، پیکربندی، کاربری و دسترسی قرار گرفتند. هر یک از این عوامل به ترتیب ۸/۲۷، ۶/۲۱، ۳/۱۱ و ۵/۹ درصد از واریانس پدیده پراکنده‌رویی را تبیین می‌کنند. بر این اساس مشخص شد که شاخص شکل و بعد فرکتال به عنوان شاخص‌های جدید معرفی‌شده برای سنجش پراکنده‌رویی، به میزان بالایی بر پراکنده‌رویی اثرگذار هستند. همچنین نتایج نشان می‌دهند که نواحی ۴، ۵، ۷، ۱۱ و ۱۲ بیشترین پراکنده‌رویی و نواحی ۱۷، ۲۸، ۳۸ و ۳۹، کمترین پراکنده‌رویی را دارند. این دو شاخص جدید، در مطالعات ایران می‌توانند در سایر مطالعات مربوط به پراکنده‌رویی در شهرهای کشور نیز به‌کار گرفته شوند. همچنین نتایج این پژوهش می‌توانند هدایت‌گر مدیریت شهری قزوین برای هدایت جهات توسعه شهر باشند.</span></span> <span style="font-size:16px;"><span style="font-family:times new roman;">Abstract: Urban sprawl is an issue in many cities throughout the world, which has affected many aspects of urban life negatively. Urban sprawl, which is generally attributed to horizontal and leapfrogged extension of city boundaries caused by citizen&rsquo;s will to leave central urban areas and live in urban countryside. The first step for tackling this problem is the identification of sprawled places and the influential factors on sprawl in urban land. Therefore, this article analyses urban sprawl phenomenon in Qazvin city districts. Relying on relevant theoretical texts, 13 indicators are chosen among others in literature for measuring urban sprawl in Qazvin districts. These indices are localized according to the conditions of Iran and the data associated with each of them are extracted using census statistics and Geographic Information System (GIS). Then, factor analysis technique is implemented by SPSS software and the indicators are attributed to four factors. By assessing the contributing indicators to each factor, they are named density, configuration, land-use and accessibility respectively. The results of factor analysis are very consistent with literature. These factors explain the variance of urban sprawl by 27.8, 21.6, 11.3 and 9.5 percent respectively. It is shown that &quot;shape index&quot; and &quot;fractal dimension&quot; as new indicators for measuring urban sprawl are significantly effective on this phenomenon. Results show that districts 4, 5, 7, 11 and 12 are the most sprawled and districts 17, 28, 38 and 39 are the least sprawled districts in Qazvin. These two new indexes in Iranian urban literature can be used in other sprawl studies in the country. In addition, the results of this study can guide Qazvin municipality to make important decisions about the direction of city development.</span></span> پراکنده‌رویی شهری, تحلیل‌عاملی, پیکربندی, شهر قزوین Urban Sprawl, Factor Analysis, Configuration, Qazvin 59 78 http://iueam.ir/browse.php?a_code=A-10-857-5&slc_lang=fa&sid=1 Esfandiyar Zebardast اسفندیار زبردست zebardst@ut.ac.ir 10031947532846005269 10031947532846005269 Yes Faculty of Urban Development, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran Hossein Ghanooni دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران Hossein Ghanooni حسین قانونی 10031947532846005270 10031947532846005270 No School of Architecture and Urban Development, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران