چگونه اقتصاد یک شهر، هوشمند می‌شود؟!

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی انجمن علمی اقتصاد شهری ایران، چندی پیش، اولین همایش بین‌المللی اقتصاد شهری با حضور چهره‌های داخلی و خارجی در تهران برگزار شد. در این همایش، مقاله‌ای با عنوان «زیرساخت اقتصادی شهر هوشمند» ارائه شد. در قسمت ذیل چکیده از این مقاله را با هم مرور می‌کنیم:

اقتصاد هوشمند، افزایش بهره‌وری، فعال کردن ICT و تولید پیشرفته و ارسال خدمات و نوآوری با فعالیت ICT است که مانند محصولات، خدمات و مدل‌های تجاری می‌باشد و دسته‌های هوشمند و اکوسیستم‌ها را در‌بر دارد. اقتصاد هوشمند، ارتباطات داخلی جهانی و بخش‌های بین‌المللی در حوزه فیزیکی و مجازی، خدمات و دانش می‌باشد. سرعت شهرنشینی در حال افزایش است و هر روز جمعیت مناطق شهری افزایش می‌یابد که این امر به دلیل مهاجرت یا تولد است. بین سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۵۰، جمعیت شهری در جهان، ۷۲ درصد پیش‌بینی شده است و سهم جمعیت در مناطق شهری، از ۵۲ درصد در سال ۲۰۱۱، به ۶۷ درصد در سال ۲۰۵۰ افزایش خواهد یافت. علاوه‌بر‌این، با توجه به تغییرات آب و هوا و دیگر فشارهای محیطی، به طور فزاینده‌ای شهرستان‌ها نیازمند تبدیل شدن به شهر هوشمند هستند.

مفاهیم شهر هوشمند

مفهوم شهر هوشمند در دنیا، با نام‌گذاری‌های مختلف استفاده می‌شود. طیف وسیعی از انواع مفهوم تولید شده است که با جایگزینی کلمه هوشمند با صفت دیجیتال یا هوشمند، به آسانی مورد استفاده قرار می‌گیرند. بعضی از آنها در حال به رسمیت شناختن استفاده از شهرهای هوشمند به عنوان یک پدیده شهری هستند.

شهر هوشمند همراه با چهار اصل تعریف می‌شود که هر کدام از این اصول، در معنا دادن به شهر هوشمند، نقشی اساسی را ایفا می‌کنند. این اصول عبارتند از: ۱- توسعه دانش‌محور ۲- توسعه پایدار۳- توسعه یکپارچه ۴- مشارکت مردمی.

اقتصاد شهر هوشمند

از جمله استراتژی‌ها و راهکارهای لازم برای توسعه اقتصادی و رسیدن به اقتصادی پایدار در هر کشور، تقویت اقتصاد منطقه‌ای شهری یا به عبارت بهتر، توسعه اقتصادی پایدار بر مبنای هوشمندی شهر است. اقتصاد پایدار و هوشمند نیازمند امکانات هوشمند در هر شهر از جمله: اقتصاد هوشمند، زیرساخت و ارتباطات هوشمند، حمل‌ونقل شهری هوشمند، انرژی هوشمند، دولت هوشمند، امنیت هوشمند، سلامت هوشمند، کسب و کار هوشمند و حتی شهروند هوشمند می‌باشد. در این استراتژی، اقتصاد پایدار بر مبنای شهر هوشمند بنا شده است و شهرها به عنوان یک کلان سیستم درنظر گرفته شده و هر شهر، از اجزایی به نام زیرسیستم تشکیل شده و این زیرسیستم‌ها، سازمان‌ها، صنایع، مردم و دیگر مؤلفه‌های شهری هستند که در راستای رسیدن به هدف نهایی که اقتصاد توسعه‌یافته و پایدار شهری است، به صورت منظم و یکپارچه، در ارتباط و تعامل می‌باشند. پر واضح است در سایه چنین نگاه سیستمی و یکپارچه به شهر به عنوان یک کلان سیستم و با در نظر گرفتن سازمان‌ها و صنایع مستقر در هر شهر به عنوان اجزای تشکیل‌دهنده شهر و همچنین با ارتباط منظم و یکپارچه مجموعه‌ها و مؤلفه‌های شهری به عنوان زیر‌سیستم‌های کلان سیستم شهری است که توسعه علمی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی هوشمند در هر شهری و در نهایت، در هر کشوری میسر می‌شود.

اقتصاد هوشمند، ترکیبی از عناصر موفق تشکیلات اقتصادی و نوآوری یا اقتصاد «ایده‌ها» و نیز ارتقای یک محیط با کیفیت بالا، بهبود امنیت انرژی و ترویج انسجام اجتماعی است. قابلیت‌های کلیدی این رویکرد در حال ساخت، نوآوری یا جزء «ایده‌ها» از اقتصاد از طریق استفاده از سرمایه انسانی- دانش، مهارت و خلاقیت مردم و توانایی خود و اثربخشی در انتقال ایده‌ها به فرایندها، محصولات و خدمات با ارزش است. اقتصاد هوشمند، در هسته خود، یک پژوهش، نوآوری و تجاری‌سازی اکوسیستم نمونه دارد. اقتصاد هوشمند، «اقتصاد سبز» است که در آن چالش‌های مرتبط با تغییرات آب و هوایی و امنیت انرژی و نیز انتقال به یک اقتصاد کم کربن و فرصت‌ها برای سرمایه‌گذاری و اشتغال در صنعت تمیز را به رسمیت می‌شناسد. هسته اصلی این معامله نوین سبز، حرکت از تولید انرژی براساس سوخت فسیلی از طریق سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدید‌پذیر و افزایش بهره‌وری انرژی برای کاهش تقاضا، اتلاف و هزینه است. اقتصاد، هدایت‌کننده اصلی شهرهای هوشمند است و شهر با درجه بالایی از رقابت اقتصادی که یکی از ویژگی‌های شهرهای هوشمند است، تصور می‌شود. همچنین یکی از شاخص‌های کلیدی برای اندازه‌گیری رقابت شهر در حال رشد، ظرفیت شهر به عنوان یک موتور اقتصادی است. اقتصاد هوشمند اشاره دارد که در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات فعالیت داشته و همچنین سایر صنایعی که فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرایندهای تولید ارتباطات آنها جای دارد.

چهار رکن اقتصاد علمی

چهار رکن اقتصاد علمی عبارتند از: ۱- آموزش و تربیت برای تولید، اشتراک و استفاده از دانش ۲- ساختارهای غول‌آسای اطلاعاتی (یک ساختار اطلاعاتی پویا از رادیو تا اینترنت برای تسهیل ارتباط مؤثر و برای پردازش اطلاعات نیاز است) ۳- انگیزه اقتصادی و رژیم صنعتی (محیطی متناوب و اقتصادی که قادر به جریان دادن آزاد دانش، پشتیبانی در تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات (ICT) و ترغیب روابط باشد که هسته اصلی اقتصاد علمی است)۴- سیستم‌های ابتکاری (شبکه‌ای از مراکز تحقیق، دانشگاه‌ها و گروه‌های اجتماعی و خصوصی برای رشد دانش جهانی، شبیه‌سازی و تطبیق آن با نیازهای محلی و نیز تولید دانش جدید لازم است). توسعه شهرهای هوشمند در جهت توسعه شهری، بزرگترین اقدام در دهه آینده است که موجب هدایت و مدیریت تقاضا در جهت پاسخگویی، ذخیره‌سازی، شبکه‌هایی با انرژی چندگانه، دستگاه‌های هوشمند و مدل‌های جدید تجارت می‌گردد. در بین شاخص‌های شهر هوشمند، اقتصاد هوشمند نیز یکی از مهم‌ترین ارکان آن می‌باشد که باید بدان توجه ویژه‌ای داشت. اقتصاد هوشمند دارای زیرساخت‌هایی از جمله: انعطاف‌پذیری بازار کار، کارآفرینی، تصویر اقتصادی و علائم تجاری، بهره‌وری، روحیه نوآورانه و ... می‌باشد که توجه و بررسی هر کدام از آن‌ها، لازمه اقتصاد شهر هوشمند است.